Çfarë ndodh kur standardet demokratike janë vendosur fort në letër, por qytetarët i përjetojnë ato ndryshe në praktikë?
Kjo pyetje përshkoi serinë katërpjesëshe të trajnimit online të ENGAGEUROPE, të realizuar nga YIHR Serbia dhe të mbështetur nga SCiDEV dhe të gjithë partnerët e projektit, gjatë dy javëve, me pjesëmarrjen e 115 të rinjve nga vendet anëtare të BE-së dhe vendet partnere të Ballkanit Perëndimor.
Përgjatë sesioneve mbi demokracinë evropiane, zgjerimin e BE-së dhe qeverisjen digjitale, pjesëmarrësit u kthyen vazhdimisht te marrëdhënia midis angazhimeve formale dhe përvojës së jetuar: si mbrohen vlerat demokratike nga institucionet, si përkthehen reformat e anëtarësimit në ndryshim real për qytetarët, dhe si respektohen të drejtat digjitale kur rregullat kalojnë nga legjislacioni në zbatim.
Diskutimet nuk prodhuan gjithmonë të njëjtat përgjigje. Përkundrazi, ato krijuan hapësirë për pjesëmarrësit që të krahasonin përvoja dhe qëndrime mes vendeve dhe të reflektonin se çfarë i bën standardet demokratike të kenë kuptim në praktikë.
Demokracia Përtej Zgjedhjeve: Institucionet Mbrojnë Vlerat, Jo e Kundërta
Institucionet mbrojnë vlerat demokratike; ato nuk i krijojnë ato. Ky ishte pohimi qendror i sesionit hapës mbi demokracinë, vlerat dhe institucionet e BE-së, drejtuar nga Bojana Selaković, Koordinatore e Konventës Kombëtare për Bashkimin Evropian në Serbi.
Në vend që të kalonte nëpër skema institucionale, sesioni ngriti pyetjen nëse një vend mund të quhet ende demokratik kur zgjedhjet mbeten të lira, por gjykatat, media dhe shoqëria civile humbasin gradualisht pavarësinë. Pjesëmarrësit ekzaminuan rreziqet strukturore me të cilat përballen demokracitë në BE dhe në fqinjësinë e saj, përfshirë dezinformimin, ndërhyrjen e huaj, rënien e besimit institucional, transformimin digjital dhe polarizimin politik.
Diskutimi theksoi se kur vlerat e përbashkëta si gjykatat e pavarura, media e lirë dhe hapësira qytetare erodohen, edhe demokracia bie prapa, madje edhe atje ku ciklet zgjedhore vazhdojnë.
Zgjerimi i BE-së: Besueshmëria e Reformave është po aq e Rëndësishme sa Shpejtësia e Tyre
Në sesionin e dytë, gjithashtu të drejtuar nga Bojana Selaković, pjesëmarrësit eksploruan se si metodologjia e rishikuar e zgjerimit të BE-së synon ta bëjë besueshmërinë e reformave po aq të rëndësishme sa shpejtësinë e tyre. Pjesëmarrësit u njohën me metodologjinë aktuale të zgjerimit të Bashkimit Evropian dhe shqyrtuan gjendjen e progresit të vendeve kandidate deri në korrik 2026. Ndërkohë që progresi ndryshoi ndjeshëm mes vendeve kandidate, shqetësimet mbi gjendjen e sundimit të ligjit ishin ndër emëruesit e përbashkët.
Pavarësisht qëndrimeve të ndryshme, pjesëmarrësit ishin unanim në bindjen se sundimi i ligjit mbetet një vlerë thelbësore dhe se progresi në këtë kapitull duhet të pasqyrohet në jetën e përditshme të të gjithë qytetarëve, jo vetëm në letra. Kur u diskutua se çfarë qëndrimi duhet të mbajnë institucionet e BE-së kur vendet kandidate shfaqin shqetësime serioze mbi sundimin e ligjit, disa pjesëmarrës mbështetën pezullimin e përkohshëm të procesit të zgjerimit, ndërsa të tjerë argumentuan se dialogu dhe presioni institucional duhet të vazhdojnë për të siguruar që vendet kandidate të mbeten në rrugën drejt BE-së.
Ndarja, pra, nuk ishte nëse Brukseli duhet të veprojë, por sa levë ndikimi duhet të jetë gati të shpenzojë për t’i mbajtur kandidatët në kurs.
Qeverisja Digjitale: Të Drejtat Ekzistojnë në Ligj, Zbatimi është Vendi ku Testohen
Sesioni i tretë, i drejtuar nga Orkidea Xhaferaj, Eksperte e Politikave të Digjitalizimit dhe Inovacionit në SCiDEV, e solli diskutimin nga institucionet demokratike te sfera digjitale. Pjesëmarrësit eksploruan kuadrin rregullator digjital të BE-së, dhe diskutimi lidhi këto rregulla me garancitë më të gjera demokratike, përfshirë privatësinë dhe mbrojtjen nga survejimi digjital.
Sesioni mori në konsideratë gjithashtu çfarë do të thotë zgjerimi i kuadrit rregullator digjital të BE-së për vendet kandidate të Ballkanit Perëndimor. Pjesëmarrësit diskutuan se si përafrimi me standardet e BE-së është pjesë e procesit të anëtarësimit, ndërkohë që zbatimi varet nga institucionet dhe kapacitetet përgjegjëse për vënien në praktikë të këtyre standardeve.
Kjo hapi një bisedë më të gjerë mbi çështjen nëse miratimi i rregullave mjafton, nëse zbatimi nuk prodhon të njëjtin nivel mbrojtjeje në jetën e përditshme.
Pjesëmarrësit debatuan gjithashtu mbi diskutimet aktuale evropiane rreth rregullave të propozuara për parandalimin dhe luftimin e abuzimit seksual me fëmijë online, shpesh referuar në debatin publik si "Chat Control", si dhe thirrjen e Parlamentit Evropian për një moshë minimale të përbashkët prej 16 vjetësh në BE për qasje në rrjetet sociale pa pëlqimin prindëror.
Pikëpamjet e tyre reflektuan balancën e vështirë të përfshirë në rregullimin digjital. Disa ngritën shqetësime për privatësinë dhe pyetje mbi keqpërdorimin e mundshëm të të dhënave personale, ndërsa të tjerë theksuan rëndësinë e mbrojtjes së sigurisë dhe mirëqenies së fëmijëve online.
Mbyllja e Ciklit: Ruajtja e Sundimit të Ligjit dhe Barazisë si Sfidat Kryesore të Demokracisë
Sesioni final i ktheu pjesëmarrësit te temat që kishin lidhur serinë e trajnimit që në fillim.
Nën udhëheqjen e Ivana Nikolić, Koordinatore Kërkimore në YIHR Serbia, pjesëmarrësve nga vendet anëtare të BE-së dhe vendet partnere të Ballkanit Perëndimor iu kërkua të identifikonin sfidën më të madhe demokratike në vendin e tyre dhe vlerën e BE-së që e konsideronin më të vështirë për t’u ruajtur në praktikë.
Sundimi i ligjit u shfaq sërish në mënyrë të theksuar në reflektimet e tyre. Pjesëmarrësit e lidhën atë me barazinë përpara institucioneve dhe me mundësinë për ndërtimin e një besimi më të madh publik. Të tjerë theksuan pabarazinë në rritje dhe sfidën për të siguruar që dinjiteti i të gjithë qytetarëve të mbrohet.
Nëpër këto reflektime, u shfaq një shqetësim i përbashkët: standardet demokratike kanë më shumë kuptim kur qytetarët mund t’i përjetojnë ato përmes trajtimit të drejtë, të drejtave të barabarta dhe institucioneve të cilave u besojnë.
Çfarë Vjen Më Pas
Seria e trajnimit shënoi një etapë në udhëtimin më të gjerë të komunitetit ENGAGEUROPE.
Duke u mbështetur mbi sesionet online, anëtarët e komunitetit do të vazhdojnë me Engagement Lab Workshop, një eveniment njëditor online që do të zhvillohet në shtator 2026, i realizuar nga YIHR Kroaci.
Në vazhdim, anëtarët e komunitetit ENGAGEUROPE do të njihen me marrëdhënie mentorimi të strukturuara që do të vazhdojnë gjatë gjithë aktiviteteve pasuese të projektit, duke siguruar gatishmëri dhe besim për punën e ardhshme të konsultimit me qytetarët që do të zhvillohet gjatë gjithë kohëzgjatjes së projektit.
Shënim përgjegjësie
Projekti "Mobilizimi i Qytetarëve për të Ardhmen e Demokracisë Evropiane përmes Avokimit, Angazhimit dhe Mobilitetit të bazuar në të Dhëna" (ENGAGEUROPE, Nr. i Projektit 101253265) drejtohet nga Qendra Shkenca dhe Inovacioni për Zhvillim (SCiDEV), Shqipëri, dhe zbatohet në partneritet me Universitetin e Shkodrës "Luigj Gurakuqi" (Shqipëri), Shoqatën Kulturore Youropía (Spanjë), Qendrën për Studime Krahasimore dhe Ndërkombëtare – CCIS (Shqipëri), Shoqatën e të Rinjve me Aftësi të Kufizuara të Malit të Zi – AYDM (Mali i Zi), Qendrën Ballkanike për Politika Konstruktive – SOLUTION (Maqedonia e Veriut), Iniciativën Rinore për të Drejtat e Njeriut – YIHR Kroaci, Forumin Rinor Edukativ – YEF (Maqedonia e Veriut), dhe Iniciativën Rinore për të Drejtat e Njeriut – Serbi.
I financuar nga Bashkimi Evropian në kuadër të Programit "Qytetarë, Barazi, të Drejta dhe Vlera" (CERV). Pikëpamjet dhe opinionet e shprehura janë vetëm të autorit(ëve) dhe nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht ato të Bashkimit Evropian ose të Agjencisë Ekzekutive Evropiane për Arsim dhe Kulturë (EACEA). As Bashkimi Evropian, as EACEA nuk mund të mbahen përgjegjës për to.
Formal Alignment vs Lived Reality: Exploring youth’s reflections on EU values, enlargement policy and digital governance.
What happens when democratic standards are firmly established on paper, but citizens experience them differently in practice?
This question ran through ENGAGEUROPE’s four-part online training series, delivered by YIHR Serbia and supported by SCiDEV and all project partners, over two weeks to 115 young people from EU Member States and Western Balkan partner countries.
Across sessions on European democracy, EU enlargement and digital governance, participants repeatedly returned to the relationship between formal commitments and lived experience: how democratic values are protected by institutions, how accession reforms translate into change for citizens, and how digital rights are upheld once rules move from legislation to implementation.
The discussions did not always produce the same answers. Instead, they provided space for participants to compare experiences and positions across countries and consider what makes democratic standards meaningful in practice.
Democracy Beyond Elections: Institutions Protect Values, Not the Other Way Around
Institutions protect democratic values; they do not create them. This was the core claim of the opening session on EU democracy, values and institutions, led by Bojana Selaković, Coordinator of the National Convention on the European Union in Serbia.
Rather than walking through institutional charts, the session asked whether a country can still be called democratic when elections remain free, but courts, media and civil society steadily lose independence. Participants examined structural risks facing democracies across the EU and its neighborhood, including disinformation, foreign interference, declining institutional trust, digital transformation, and political polarisation.
The discussion underlined that when shared values such as independent courts, free media and civic space erode, democracy backslide too, even where elections cycles continue.
EU Enlargement: Reform Credibility is as important as reform speed
On the second session, led also by Bojana Selaković, the participants explored how the EU’s revised enlargement methodology seeks to make reform credibility as important as reform speed. Participants were introduced to the current enlargement methodology of the European Union and reviewed the state of progress of candidate countries as of July 2026. While progress varied sharply across candidate countries, concerns over the state of rule of law were among the common denominators.
Despite sharing differing stances, the participants were united in the belief that rule of law remains a core value, and progress in this chapter must be reflected on the daily life of all citizens, not just on the paper trails. When arguing over what stance should EU institutions take when candidate countries display serious concerns on rule of law, some of the participants supported temporary suspension of the enlargement process, whereas other participants argued that the dialogue and institutional pressure must continue to ensure that the candidate countries remain on the path to EU.
The dividing line, then, was not whether Brussels should act, but how much leverage it should be willing to spend to keep candidates on course.
Digital Governance: Rights Exist in Law, Enforcement Is Where They’re Tested
The third session, led by Orkidea Xhaferaj, SCiDEV Digitalization and Innovation Policy Expert, brought the discussion from democratic institutions to the digital sphere. Participants explored the EU’s digital rulebook and the discussion connected these rules with broader democratic safeguards, including privacy and protection from digital surveillance.
The session also considered what the EU’s expanding digital regulatory framework means for candidate countries in the Western Balkans. Participants discussed how alignment with EU standards forms part of the accession process while implementation depends on the institutions and capacities responsible for putting those standards into practice.
This opened a broader conversation about whether adopting rules is enough if enforcement does not produce the same level of protection in everyday life.
Participants also debated current European discussions around the proposed rules on preventing and combating child sexual abuse online, often referred to in public debate as “Chat Control”, as well as the European Parliament’s call for an EU-wide minimum age of 16 for access to social media without parental consent.
Their views reflected the difficult balance involved in digital regulation. Some raised privacy concerns and questions about the possible misuse of personal data, while others stressed the importance of protecting children’s safety and wellbeing online.
Closing the Loop: Maintaining rule of law and equality as the key challenges of democracy
The final session brought participants back to the themes that had connected the training series from the beginning.
Under the guidance of Ivana Nikolić, Research Coordinator at YIHR Serbia, participants from EU Member States and Western Balkan partner countries were asked to identify the biggest democratic challenge in their own country and the EU value they considered most difficult to uphold in practice.
Rule of law once again featured prominently in their reflections. Participants linked it to equality before institutions and to the possibility of building greater public trust. Others highlighted growing inequality and the challenge of ensuring that the dignity of all citizens is protected.
Across these reflections, a common concern emerged: democratic standards matter most when citizens can experience them through fair treatment, equal rights and institutions they can trust.
What Comes Next
The training series marked one stage in the ENGAGEUROPE community’s wider journey.
Building on the online sessions, community members will continue with the Engagement Lab Workshop, a one-day online event taking place in September 2026 and delivered by YIHR Croatia.
Moving forward the ENGAGEUROPE community members will be introduced to structured mentoring relationships that continue throughout subsequent project activities, ensuring preparedness and confidence for future citizen consultation work that will take place throughout the project duration.
Disclaimer
The project “Mobilizing Citizens for the Future of European Democracy through Data-driven Advocacy, Engagement, and Mobility” (ENGAGEUROPE, Project No. 101253265) is led by the Center Science and Innovation for Development (SCiDEV), Albania, and implemented in partnership with University of Shkodra “Luigj Gurakuqi” (Albania), Youropía Cultural Association (Spain), Center for Comparative and International Studies – CCIS (Albania), Association of Youth with Disabilities of Montenegro – AYDM (Montenegro), Balkan Center for Constructive Policies – SOLUTION (North Macedonia), Youth Initiative for Human Rights – YIHR Croatia, Youth Educational Forum – YEF (North Macedonia), and Youth Initiative for Human Rights – Serbia.
Funded by the European Union under the Citizens, Equality, Rights and Values (CERV) Programme. The views and opinions expressed are solely those of the author(s) and do not necessarily represent those of the European Union or the European Education and Culture Executive Agency (EACEA). Neither the European Union nor EACEA can be held responsible for them.